Op 2 november ga ik een appeltaart bakken. Het handgeschreven recept van mijn oma ligt in een keukenkastje. En mocht de taart een groot succes zijn, dan zal ik denken aan de woorden van tante Jo: “Bedenk dat je je talenten gekregen hebt.” Oftewel: beroem je niet op je goede prestaties. Zo maande ze me tot bescheidenheid. Met de appeltaart en deze woorden gedenk ik oma en tante Jo.
Overledenen herdenken kan natuurlijk op elk moment van het jaar. Toch hebben veel mensen speciale dagen waarop ze meer dan gewoonlijk stilstaan bij hun verlies. Bijvoorbeeld zijn geboortedag, haar sterfdag, een trouwdatum. Allerzielen – 2 november – is ook zo’n dag. Oorspronkelijk is Allerzielen een rooms-katholieke gedenkdag waarop veel mensen naar het graf gingen om hun dierbare te gedenken. Ook baden mensen voor de zielen waarvan men dacht dat ze nog niet in de hemel waren, maar in het vagevuur.
Dat laatste zullen steeds minder mensen doen. Temeer omdat Allerzielen ook onder protestanten en buiten de kerk – waar men niet gelooft in het vagevuur – aan bekendheid wint. Sommige protestantse kerken hebben in de afgelopen decennia hun gedachteniszondag verplaatst van de laatste zondag van het kerkelijk jaar naar de zondag rond Allerzielen. Ook televisieprogramma’s en andere media besteden begin november aandacht aan verlies en rouw.
Vele manieren
Allerzielen is dus lang niet voor iedereen een dag om te bidden, wel een dag om stil te staan en te gedenken. En dat kan op vele manieren, ontdek ik in mijn werk als ritueel- en rouwbegeleider. Steeds weer vertellen mensen mij hoe zij hun vader of moeder, broer of zus, zoon of dochter, vriend of vriendin gedenken. De een gaat samen met vrienden naar het graf waar een van hen een gedicht voorleest. De ander nodigt mensen uit om te komen eten en serveert het lievelingseten van de overledene. Of proost tijdens een borrel op hem of haar. De een deelt persoonlijke herinneringen op social media, de ander houdt het klein en kijkt thuis naar foto’s of luistert naar troostrijke muziek.
Het hoeft natuurlijk niet op 2 november, het kan elke dag. Maar samen gedenken kan verbinden. Je bent niet alleen met je verlies en je verdriet. Weten dat jij niet de enige bent die op deze dag een kaarsje aansteekt – thuis bij een foto, op de begraafplaats, in een kerk of waar dan ook – kan troosten. Zo kan Allerzielen ruimte scheppen in onze drukke agenda en hectische samenleving: ruimte voor rouw. Want rouwen en gedenken is weliswaar heel persoonlijk, maar hoeft zeker niet individueel te zijn. Juist de nabijheid van anderen kan goed doen.
Mocht Allerzielen voor jou persoonlijk geen grote betekenis hebben, misschien kun je dan met een klein gebaar van betekenis zijn voor een ander. Een berichtje, een kaart, een belangstellende vraag kan het verschil maken op deze dag.
Ik zal denken aan mijn oma en aan tante Jo. Bidden voor hun zielenheil doe ik niet, ik geloof dat ze geborgen zijn bij God die liefde is.
