Heiligen kennen we in protestantse kerken niet, toch? De reformatoren Luther en Calvijn maakten in de 16e eeuw korte metten met de heiligenverering en stelden dat alle aandacht zou moeten uitgaan naar God zelf. Daardoor heeft Allerheiligen – de jaarlijkse feestdag ter nagedachtenis aan alle heiligen en martelaren op 1 november – in de meeste protestantse kerken nooit voet aan de grond gekregen. Laten we deze dag anno 2026 daarom aan ons voorbijgaan of heeft Allerheiligen ons toch iets te zeggen?
Stilstaan bij bijzondere mensen
Allereerst zie ik dat in onze tijd – buiten en binnen de kerk – vaak stilgestaan wordt bij de geboorte- of sterfdag van bijzondere mensen. Denk dit jaar bijvoorbeeld aan de 100e sterfdag van Antoni Gaudí en de 100e geboortedag van Prins Claus. En 2017 was het Lutherjaar, 500 jaar nadat Maarten Luther zijn 95 stellingen openbaar maakte. We noemen hen geen heiligen, maar staan wel stil bij geboorte, leven en dood van bijzondere mensen uit het verleden.
Want als mensen staan wij altijd op de schouders van de mensen vóór ons. Mensen die hun sporen hebben nagelaten en die ons, soms honderden of zelfs duizenden jaren later, nog steeds kunnen inspireren. Allerheiligen is bij uitstek een dag om hen te eren. Om te beseffen wat we ontvangen hebben van mensen die niet meer onder ons zijn en hun nalatenschap te koesteren. In de gereformeerde kerk van mijn jeugd werd nooit over heiligen gesproken, maar zongen we wel uit volle borst Voor alle heil’gen in de heerlijkheid.
Voorbeelden
Je kunt, dicht bij huis, denken aan je eigen ouders, grootouders en andere dierbaren. Iemand die jou gevormd heeft tot wie jij nu bent en die in sommige opzichten een voorbeeld voor je is. Je kunt ook denken aan een beroemdheid aan wie je veel te danken hebt: een componist naar wiens muziek je graag luistert, een schrijver wiens werk je graag leest, een denker die grote invloed heeft gehad op jou. Of aan een persoon uit de Bijbel die voor jou een rolmodel of reisgenoot is. Bij mij komen direct enkele namen op, zoals tante Jo en Etty Hillesum.
Zijn zij heilig? Protestanten noemen niet zo gauw iemand heilig. We zijn wat huiverig voor dat woord. Misschien denk je wel: God alleen is heilig. Toch worden in het Nieuwe Testament de eerste christenen soms heiligen genoemd. Niet vanwege hun heilige daden, maar door Christus. Een heilig leven leidden zij niet altijd, maar daartoe werden ze wel opgeroepen. Alsof Paulus en anderen wilden zeggen: gedraag je dan ook als een heilige!
Van onschatbare waarde
Heilig is een categorie apart. We gebruiken het woord weleens in ons dagelijkse taalgebruik: “Dat is heilig voor mij.” Bijvoorbeeld een vaste vrije dag in de week. Of dat je kinderen bepaalde normen en waarden meekrijgen. Je zegt met het woord ‘heilig’ dat dit heel belangrijk voor je is en dat je dit onder geen beding wilt loslaten.
Zo nodigt het woord ‘heilig’ ons uit om te zeggen wat voor ons van onschatbare waarde is. In ons geloof, in ons leven. En ook terugkijkend in de geschiedenis. Welke overleden mensen hebben jou iets van grote waarde gegeven? Welke mensen hebben jou iets heiligs nagelaten? Want het leven is niet bij mij begonnen. Ik sta op de schouders van vele voorouders. Dat besef maakt me nederig én rijk!
