Opdat wij niet vergeten. Zo klinkt het deze dagen. We zijn een paar minuten stil. We kijken ernstig. We luisteren naar toespraken. We leggen kransen. Opdat wij niet vergeten. Al het leed dat zich toen voltrok. Al de miljoenen slachtoffers die machteloos ten onder gingen. Al het oorverdovende wapengekletter. Al de mensen die hun verlangen naar vrede met het leven moesten bekopen. Alle waanzin. Opdat wij niet vergeten. Want dit nooit meer.
Eerst moet je weten
Om niet te vergeten, moet je eerst iets weten. Anders valt er niets te vergeten. Dan heb je het immers niet geweten. Wir haben es nicht gewusst. Dat doen mensen graag. Zich laven aan de zalige onwetendheid. Dikwijls tegen beter weten in, omdat opstaan te veel kost. Voor jezelf. Of je naasten. Of gewoon, omdat opstaan nu even niet goed uitkomt. Druk met je eigen leven. Het is teveel.
Toen ik me tijdens mijn studie verdiepte in de Holocaust, verbijsterde het me hoe deze massale moordpartijen jarenlang door konden gaan. Reeds jaren voor het einde van de oorlog was bekend wat zich daar in het verre oosten van Europa afspeelde. Waarom was de paus niet opgestaan? Waarom hadden de Amerikanen de spoorlijnen naar Auschwitz niet gebombardeerd? Waarom was niet iedereen massaal in verzet gekomen? Dit zou vandaag de dag echt niet meer kunnen gebeuren. Daar was ik van overtuigd. Nu we al scrollend toegang hebben tot al het wereldnieuws.
Ik swipe verder
Inderdaad, aan schrijnende beelden geen gebrek vandaag de dag. Eén voor één komen ze langs. Die kleine peuter die nu al wees is. De moeder die hartverscheurend schreeuwt om haar kinderen. De opa die apathisch voor zich uitkijkt, nadat zijn nageslacht is weggevaagd. Ze verschijnen op je scherm, tussen de laatste modetrends en de voetbaluitslagen door. Terwijl je onderuit hangt op de bank en de chipskruimels uit je mondhoeken wegveegt. Verstrooid en verveeld. Opdat we niet weten. Maar vooral vergeten. Ik swipe snel verder. Het is teveel.
De Bijbel met de krant
De bekende theoloog Karl Barth riep echter op om de Bijbel te lezen, met de krant in de hand. Omdat God op die wereld in de krant, of in je nieuwsfeed, betrokken is. Misschien moeten we dát vooral niet vergeten. Gods intense en liefdevolle betrokkenheid met deze wereld vol waanzin. Het ‘opdat wij niet vergeten’ heeft nota bene Bijbelse wortels. In het Bijbelboek Deuteronomium klinkt deze oproep meermaals. Opdat we God niet vergeten. God die mens werd en het lijden onderging. God die mens werd en opkwam voor de verdrukten. Voor de mensen die geen stem hebben. Voor de mensen die roemloos en naamloos ten onder gaan. Voor die peuter, die moeder en die opa. Opdat we niet vergeten.
