Hoe vertel je het levensverhaal van een ongeletterde vrouw die leider werd van een sektarische geloofsgemeenschap? Regisseur Mona Fastvold kiest voor een mengeling van historisch drama en musical. Met als rode draad twaalf hymnes die haar leven en lijden bezingen.
Eenvoud en hard werken
“Heer, vergeef het hen, want ze weten niet wat ze doen.” Ann Lee zegt het aan het eind van de film Jezus smekend na als zij en haar volgelingen door een gewelddadige bende in elkaar geslagen worden. Haar droom van een hemel op aarde loopt uit op een wreed inferno. Het beloofde land bleek een fata morgana.
Ann Lee (1736 – 1784) kwam uit een arm quakersmilieu in Manchester. Het is een hard bestaan. Als klein kind werkte ze in de katoenindustrie. Al vroeg ervoer ze afkeer van de gevestigde kerk met haar afstandelijke liturgie. Ze zocht naar geloof zonder dwang en bemiddeling door sacramenten of priesters en raakte in de ban van de Shaking Quakers. Hun bijeenkomsten gingen gepaard met heftige emoties en een sterk ontwikkeld zondebesef. Als de weerstand groeit, vertrekt ze met een kleine groep in 1774 naar het achterland van New York om Gods koninkrijk te stichten.
Bij de Shakers stonden gelijkwaardigheid, pacifisme en celibatair leven centraal. Ze dienden God met eenvoud, hard werken. Hun prachtige meubels blonken uit in eenvoud en functionaliteit. Kenmerkend waren de extatische samenkomsten vol dans, gesidder en gesteun. Ze schreven duizenden liederen waarvan ‘Simple Gifts’ de bekendste werd. Je herkent het vast als ‘The Lord of the dance’. Shaker hymns werden uitgevoerd bij de inauguratie van Ronald Reagan, Bill Clinton en Barack Obama. Op haar hoogtepunt had de beweging van The Shakers 6000 volgelingen, momenteel is ze op sterven na dood.
Zonder oordeel
Voor deze film zijn twaalf van deze traditionele liederen opnieuw gearrangeerd en in opzwepende dansen uitgebeeld. Het geeft de film iets meeslepends. En dat had ik wel nodig. Door de heftige dramatiek werd ik meegezogen maar tegelijk bleef ik op afstand. Je krijgt geen kijk in de ziel van Ann en haar volgelingen. Wel raakte ik ontroerd door de zielsverwantschap tussen Ann en haar broer William. En door de volharding in geweldloosheid. En dat zij – een eeuw voor de afschaffing van de slavernij – pleitten voor gelijkheid van alle mensen.
Je kunt het de regisseur nageven dat ze zonder oordeel de beweging schildert, maar humor ontbreekt. Met uitzondering van een hilarische scène. Bij het zoeken naar een nieuwe plek voor de gemeenschap is het er een priemende wijsvinger als een wichelroede die de plek aangeeft waar de tenten opgeslagen worden.
Lijfelijk portret
Ik blijf met een dubbel gevoel achter. Wilde Fastvold te graag een heiligenportret maken van een vergeten feministische icoon van de Amerikaanse geschiedenis? Ann Lee vertelt het verhaal van vrij zijn, de stem van je hart volgen. En ondanks de rigide afwijzing van seksualiteit (ook binnen het huwelijk) is het een heel lijfelijk portret geworden. De eenvoud, de aandacht waarmee de ambachten worden uitgevoerd, de extase – het is oprecht. Net als het pacifisme en de gelijkwaardigheid van alle mensen, ongeacht sekse en huidskleur. Dan ‘telt’ niet of zo’n beweging nooit groot geworden is. Wat wel beklijft is die ene herhaalde zin: ‘Aangezien zowel man als vrouw in het evenbeeld van God geschapen zijn, moet God zowel man als vrouw zijn.’
Soms is een beweging als The Shakers met zijn ketterse rigiditeit zijn tijd ook ver vooruit.
The Testament of Ann Lee. Regie: Mona Fastvold. Met: Amanda Seyfried, Lewis Pullman, Thomasin McKenzie, Matthew Beard. In 29 filmzalen, 130 minuten.
