Familierelaties zijn een dankbaar onderwerp in literatuur en film. Maar verkijk je niet op de titel, sentimenteel wordt de film niet. Wel gaat het over wat van waarde is. Hoe kun je liefhebben? Hoe ga je om met een vader met wie je niet kunt praten?
Vensters
Opvallend: de hoofdpersoon in de film is een huis. Het ouderlijk huis dat de twee dochters Nora en Agnes leegruimen na de dood van hun moeder die er haar praktijk als psycholoog had. Het huis dat blijvend de herinneringen in zich draagt. Het geluk toen je er speelde als kind. De pijn van verlies en gemis. De geheimen die je moet niemand kon delen. Een thuis waarvan de ramen vensters zijn op jouw leven.
Trier zocht lang naar de ultieme pek om deze film te draaien. Uiteindelijk vond hij dit huis om de hoek van zijn woning in Oslo. We zoeken vaak te ver weg. Dat wat je hoopt te vinden is onder handbereik. Mooi is dat het grotendeels ontruimde huis een leeg decor vormt tot bijna aan het einde van de film. Alsof het wacht – als we alle verwikkelingen hebben doorgemaakt – op een nieuw verhaal dat het huis weer leefbaar maakt. Maar het kan pas omgevormd worden als de andere hoofdrolspelers dat ook zijn. Als zij hun onaffe gesprekken weer kunnen oppakken.
Hoofdrol
Na de begrafenis van de moeder van Nora en Agnes duikt plotseling hun vader, Gustav Borg, weer op. Hij is een gelauwerd Noors regisseur. Na de pijnlijke scheiding verdween hij uit hun leven – het werk ging voor alles. Nu, na jaren, wil hij weer een film maken. Nora, inmiddels theateractrice, is in zijn ogen de gedroomde persoon voor de hoofdrol. Maar zij weigert, boos en gefrustreerd omdat hij haar in de steek liet en nooit kwam kijken naar haar voorstellingen. Maar ondertussen heeft Gustav wel een perfect script op haar tafel gegooid.
Groeien we niet allemaal op met een zekere leegte? Met een verlangen naar verbinding, naar een thuis? We hebben verhalen nodig om te overleven, om een stap te zetten waarin de pijn meegenomen wordt, gevoeld en erkend. Zoals Nora en Agnes dat doen bij elkaar. Kan ik me aan zo’n script toevertrouwen? Hoe doe ik dat zonder ontrouw aan mezelf te worden? En speel je een rol, of is het echt? Zelfs als je woorden spreekt die door een ander zijn geschreven? Wanneer kun je zeggen: dit gaat over mij? Deze rol is mij op het lijf geschreven?
Genade
Eén scene in de film wordt twee keer gespeeld. Door twee verschillende actrices. Het is een gebed. “Heer, ik weet niet of U bestaat, maar ik smeek U, help mij; ik kan het niet alleen!” Dat kan sentimenteel klinken. Maar ook eerlijk. Dat we kwetsbaar en onbeholpen zijn, dat weten we. Dat het zo herkenbaar en mild gezien mag worden, is niet minder dan genade.
En het huis blijft. Het wacht en ziet en hoort het allemaal. Zoals de dochters toen ze klein waren de gesprekken van hun moeder met haar cliënten afluisterden via de schoorsteen.
Wat kostbaar als dat verlangen naar erkenning en nabijheid gezien wordt en getoond kan worden. Dan kun je het nieuwe jaar in.
Sentimental Value is te zien bij verschillende filmhuizen in het land, en binnenkort online.
