Als ik bij de kleinkinderen ben, probeer ik zo min mogelijk op mijn telefoon te kijken. Heel moeilijk is dat niet, want ze vragen alle aandacht. “Oop, kom je met de lego spelen?”
In een ingezonden stuk van 2 juni in De Volkskrant doet Hans Schnitzler de oproep: ‘Verban de smartphone uit de Tweede Kamer.’ Al die aan hun schermpjes gekleefde volksvertegenwoordigers zijn een belediging. ‘Een gezonde democratische dialoog kan niet zonder aandacht voor de ander.’ Schnitzer verwijst in zijn pleidooi naar de Frans-joodse denker Simone Weil (1909-1943) die aandacht ‘de meest zeldzame en pure vorm van gulheid’ noemt.
Helende aandacht
Over die aandacht bij Simone Weil hebben Govert Jan Bach en Wim van der Mark een mooi boekje geschreven. De schrijvers, jarenlang werkzaam geweest in de ggz en het onderwijs, ontdekten dat niet diagnoses, cijfers en protocollen helend werken, maar aandacht. Aandacht schenken aan iets of iemand betekent dat je als het ware jezelf wegschenkt. Je probeert je eigen presentie in te tomen vanuit de wens om de ander ruimte te geven om te gedijen.
Kloppend hart
Simone Weil leefde die aandacht op een radicale manier. Uit solidariteit met de uitgebuite arbeiders stopte ze met lesgeven en ging in de fabriek werken. Gevlucht naar Engeland in de Tweede Wereldoorlog zet ze zichzelf op rantsoen uit meeleven met soldaten aan het front. Je zou dit ongezonde identificatie kunnen noemen. Toch zijn haar keuzes geen pathologie, maar radicale dienstbaarheid. Haar activisme is een uiting van navolging van Christus, die haar in mystieke ervaringen nabij was gekomen. Niet voor niets werd ze maar één jaar ouder dan haar laatste en grootste voorbeeld, Jezus Christus. Haar klasgenote Simone de Beauvoir noemde haar ‘een vrouw met een kloppend hart voor de hele wereld’.
Een geschenk
Aandacht is een spirituele levenshouding. Aandacht is een sacrament. Denk dan niet aan heilige handelingen in een religieuze setting, maar aan een geschenk dat we allemaal in ons hebben. Met aandacht luisteren en spreken, kijken met gulle aandacht. Door met aandacht naar een wiskundig probleem of een gedicht te kijken, doorzien we de waarheid ervan. Door met aandacht te bidden, maken we onszelf leeg en open voor God. Elke keer dat je werkelijk aandacht schenkt, breek je een stukje kwaad af in jezelf, aldus Weil.
Tegengif
Het boekje is een heldere inleiding in het leven en denken van een inspirerende vrouw. En het kan niet anders dan dat je meer aandacht zal schenken aan je medemens, aan de schepping, aan God. Een inspirerend boekje over zoeken naar het goede en het ware. Wat je aandacht geeft, groeit. Een goed tegengif tegen krachten ‘waar de ziel geen behoefte aan heeft’.
Govert Jan Bach & Wim van der Mark: De zachte kracht van de aandacht. Over de aandachtsleer van Simone Weil. Uitg. IJzer, 80 pag. € 16,50. Verkrijgbaar bij de lokale boekhandel.
