Als je ziek bent, ga je naar de dokter. Als je zinloosheid ervaart naar de psycholoog. Maar als je klimaatziek bent, bij wie kun je dan terecht? Dan vind je een luisterend oor en een wijs hart bij Lysanne van de Kamp. Ze is geen hulpverlener of coach. Ze is moeder en moestuinier, en heeft jarenlange ervaring in internationale hulpverlening.
Ze erkent hoe lastig het is 'het klimaat' te bespreken. 'Laat ik het maar eerlijk opbiechten: met vrienden of familie heb ik niet vaak goede gesprekken over de milieucrisis. Ik bedoel gesprekken waarin we eerlijk delen hoe we ons voelen; waarin alle gesprekspartners langer dan drie minuten geïnteresseerd naar elkaar luisteren.'
Nieuwe taal
Voor wie het gesprek toch wil wagen, biedt elk hoofdstuk een aantal vragen. Ze noemt daarbij een voor mij nieuw aspect: dat we taal tekortkomen. Zoals we geen woord hebben voor ouders die een (ongeboren) kind verliezen, zo hebben we ook geen taal voor wat in het Engels meteoranxiety heet (de angst voor toename van extreme weersomstandigheden). En hoe noem je earthkeepers (mensen met een roeping de planeet te bewaren)? Dat klinkt toch beter dan activist of rentmeester.
Hopelijk staat er een nieuwe Paulien Cornelisse op om ons aan nieuwe taal te helpen. Is dat de reden dat Lysanne haar inzichten omspeelt met liedjes? Kunstenaars geven taal en toon aan gevoelens die we slecht kunnen verwoorden. Achter in het boek vind je de speellijst met bekende en voor mij ook veel onbekende liedjes, van Nynke Laverman die in de huid kruipt van een voorouder tot de hilarische formatie Formidable Vegetable. Zo geef je je emoties ook ruimte.
Geestelijke crisis
Vanuit doorvoelde rouw kan echte hoop ontstaan: geen oppervlakkig optimisme, maar een bewuste keuze om in beweging te komen. Toch is haar boek is niet activistisch. De milieucrisis is ten diepste een geestelijke crisis. Daarom put Lysanne uit christelijke bronnen, maar deelt ook ecologische wijsheid van inheemse volken. Zij zijn geen primitieve, nobele wilden of een uitstervend ras in reservaten, maar wijze leraren die ons een spiegel voorhouden.
Ik heb Lysanne leren kennen als kwartiermaker bij Eemvallei Oase in Bunschoten, de proefplek waaraan de Protestantse Gemeente Hoogland-Amersfoort Noord zich verbonden heeft. Wat haar voor ogen staat kun je omschrijven met her-inheemsen. Opnieuw wortelen, je versnipperde aandacht richten op hier en nu.
Ik proef al lezend opluchting en ontlading. Boosheid en tranen openen een bron van hoop.
Tot slot een praktische tip. Lees naast één alarmerend klimaatboek drie boeken met een positieve insteek. Daar is dit er één van.
Lysanne van de Kamp-Rinzema: Scheppings(t)rouw. Een zoektocht naar doorleefde hoop. Uitg. Buijten & Schipperheijn, Amsterdam 2024. 224 blz. € 22,90. Verkrijgbaar bij de lokale boekhandel.
