Pas gaf ik een workshop op een conferentie over kerkvernieuwing. En daar hoort zorg voor de schepping natuurlijk bij. Ik vond het spannend hoeveel bezoekers voor dit onderwerp zouden kiezen, maar gelukkig kreeg ik een man of twintig. En die vroeg ik om hun schoenen en sokken uit te doen.
Er klonk gegrinnik en: ‘weet je dat zeker?’ Maar bijna iedereen deed braaf wat ik vroeg. Toen gingen we lopen. In stilte. Over asfalt, door het zand, een beetje grind en uiteindelijk met de blote voetjes in het koele gras. Daar las ik een citaat uit het boek Vrede op aarde van Stefan Paas:
'Wie meedoet aan een spirituele workshop moet vaak eerst z’n schoenen uittrekken. Blote voeten scheppen een band met de aarde. [...] De grond waarop we lopen geeft ‘feedback’ aan ons lichaam: hard, korrelig, modderig, warm, koud, nat, droog, kriebelig. Ons lichaam reageert automatisch: we gaan behoedzamer lopen, we worden ons bewuster van de bodem en wat daar leeft. We worden ons bewuster van onszelf. [...] Iets van de afstand tot de wereld verdwijnt; onze huid en de aarde strelen elkaar. We ervaren dat we ‘ecologische wezens’ zijn, dat de aarde ons net zozeer vormt als wij de aarde.
Schoenen staan daarentegen juist voor vervreemding van de schepping. Voor wie schoenen draagt, zijn alle bodems gelijk. Het gesprek met de aarde stokt, is opgeofferd aan gemak en snelheid. We komen buiten de natuur te staan, erboven zelfs.’
Priesterschap
Boven de natuur staan. Dat was heel lang een vanzelfsprekendheid voor de mens die als kroon op de schepping ten slotte mocht heersen over alles wat leeft. Het begrip rentmeesterschap als in ‘wij zijn geen eigenaar maar slechts beheerders’ haalt de mens vanaf de jaren 70 een beetje naar beneden, maar nog altijd mist die verbinding: het blotevoetengevoel. Uitkomst biedt de term ‘priesterschap’, afkomstig uit de oosters-orthodoxe theologie. De mens mag als priester de schepping voorgaan in dankzegging en lofprijzing. De priester is de verbinding tussen hemel en aarde: de schepping wordt via de mens teruggebracht bij God.
Dit helpt: de verbinding tussen mens en schepping kan groeien. Maar ik voel een randje: want is het niet zo dat alle niet-menselijke natuur veel dichter bij de schepping staat dan wij mensen? Is het niet zo dat onze medeschepselen in hun eigen taal allang God loven terwijl wij onze schoenen aantrekken en asfalt neerleggen? Is het niet zo dat niet wij de schepping, maar dat de schepping ons juist terugbrengt bij God? Want loop een ochtendrondje in een bos en je begint vanzelf te zingen.
Wij zijn natuur
Daarom bespreek ik met mijn workshopdeelnemers nog een term: wij zijn medebewoners van een gemeenschappelijk huis. Met dank aan paus Franciscus en dienst voorganger Franciscus van Assisi. Wij zijn natuur. Wij zijn gemaakt van aarde, want Adam betekent ‘rode aarde’. De mens is humus, wat verwant is aan humility: nederigheid.
‘Under the pavement the dirt is dreaming of grass’, schrijft boer-dichter Wendell Berry.
Als wij onszelf in alle nederigheid verbinden met alles wat leeft, ontdekken we ademloos dat er wederkerigheid ontstaat. Als wij op blote voeten de schepping tot bloei brengen, kan zij ons van haar rijkdom geven.
