‘De paus die woont in Rome / en die man is katholiek / soms stuurt hij mij een briefje / en dat noem je encycliek.’
Toen ik nog voor de KRO-radio werkte, kwam dit rijmpje soms voorbij, natuurlijk vooral bij het daadwerkelijk verschijnen van een nieuwe encycliek. Een encycliek is een leerstellig document, een ‘rondzendbrief’ van de paus aan de katholieke gemeenschap. In de laatste versie (Magnifica Humanitas) schrijft paus Leo XIV over zijn zorgen over kunstmatige intelligentie, oftewel AI. Meer in het bijzonder: over zijn zorgen over autonome wapens zoals drones en robots. Daar kunnen we binnen de wereld van Defensie, en misschien meer nog in die van de geestelijke verzorging aldaar, over meepraten.
Radicaal anders
Oorlog is de laatste tien jaar radicaal veranderd. Beelden van exploderende onderwaterdrones die een Russisch oorlogsschip van een paar miljard doen afborrelen, staan bij de marine op het netvlies. Oorlog win je niet alleen meer met soldaten, maar ook met gamers. Letterlijk. Er zijn verhalen bekend van Nederlandse gamers die hebben gediend in drone-regimenten van het Oekraïense leger. Jaren daarvoor kon Amerikaans Pentagon-personeel al met één muisklik jihadi’s opblazen in een woestijn duizenden kilometers verderop. Vijf minuten later staan ze bij de koffieautomaat. Wat doet dat met moraliteit? Wat doet dat met mensen?
Alles is doelwit
De moderne oorlogsvoering met AI en drones is erop gericht om ‘het eigen personeel veilig te houden’. Dat is de ene kant. Zonder offers aan eigen zijde is alles erop gericht om de ander (mens, doelwit, bewegend voorwerp op een monitor) uit te schakelen. Kijk naar al die jaren oorlog in Oekraïne: militairen, burgers, woningen, voertuigen, kerncentrales: alles is doelwit. Honderden doden per dag. Drones en raketten reiken verder en verder. Zoals een Oekraïens geestelijk verzorger me eens zei: “Stel je voor dat je nergens in je land veilig bent. Nergens. En dat jarenlang.”
Oorlogen en conflicten worden uitputtingsslagen. Diplomatie en onderhandeling? De vijand onder ogen komen, ontmoeten in levenden lijve? Het gebeurt minder en minder. Dat verlaagt de drempel tot nieuw en meer geweld. Terwijl God, bijna onopgemerkt aan de zijlijn, andere wegen leert: ontmoeting, geduld, genade. Ik kijk er, net als de paus, reikhalzend naar uit.
