Het woord hypaethral komt uit de klassieke oudheid, toen de Grieken tempels bouwden zonder dak, om zo de god onder een open hemel te kunnen vereren. Ik vond dit woord bij Wendell Berry, een gelovige agrariër, schrijver en dichter die veel nadenkt over onze verbinding met God via de natuur. Lees wat hij schrijft over de Bijbel:
Ik denk niet dat men voldoende beseft hoezeer de Bijbel een buitenboek is. Het is een 'hypaethraal boek' – een boek open naar de hemel. Het wordt het best buiten gelezen en begrepen, en hoe verder buiten, hoe beter. Dat is tenminste mijn ervaring. Passages die binnen muren onwaarschijnlijk of ongelooflijk lijken, lijken buiten vanzelfsprekend. Dit komt doordat we buiten overal met wonderen worden geconfronteerd; we zien dat het wonderbaarlijke niet buitengewoon is, maar de gewone manier van bestaan. Het is ons dagelijks brood. Wie echt heeft nagedacht over de lelies op het veld of de vogels in de lucht en heeft nagedacht over de onwaarschijnlijkheid van hun bestaan in deze warme wereld binnen de koude en lege sterrenhemel, zal nauwelijks aarzelen om water in wijn te veranderen – wat per slot van rekening een heel klein wonder was. We vergeten het grotere en nog steeds voortdurende wonder waardoor water (met aarde en zonlicht) in druiven wordt veranderd.
Verbonden met de vogels en de vissen
De Bijbel als buitenboek, om buiten te gebruiken en niet alleen in een gebouw met vier muren en een dak. Hier moest ik aan denken toen ik in januari te gast was bij de Northumbria Community in Noord-Engeland, die hun liturgie vormgeven naar de Keltische spiritualiteit. Tijdens het gebed in de kapel gebeurde er iets waar ik compleet ontroerd van raakte: er werd die ochtend specifiek gebeden voor de vogels en vissen op het terrein. Niet ‘de schepping’ in het algemeen, maar juist die vogels en vissen die de bewoners van de gemeenschap kenden, omdat zij hen tijdens het werken in de tuin zagen in de bomen en in het riviertje naast de tuin. Men voelde zich verbonden met hen en droegen hen op aan de Vader van alles wat leeft.
Wij belijden met de mond dat wij God kennen uit twee dingen: het Boek der Natuur en het boek van de Bijbel. Maar hoe vaak laten wij dat eerste boek dicht? We lopen erdoorheen om de hond uit te laten, of onszelf, maar ons werkelijk verbinden met wat er leeft om ons heen, dat is andere koek. Ik vind dat tenminste niet gemakkelijk.
Wilderniskerkdiensten
In Engeland, Canada en Amerika kent men al langer vormen van ‘buitendienst’, Forest Church of Church in the Wild genoemd. Dat is niet hetzelfde als een openluchtdienst of hagepreek. Het is meer, want tijdens zo’n dienst betrekt men de natuur bij de liturgie. De deelnemers kijken, luisteren, voelen, proeven en ruiken en vertellen elkaar wat zij zo ontdekken over God. Hoe zijn karakter in alles wat leeft zichtbaar wordt. Ze lezen uit de Bijbel, zingen een lied, laten de vogels meezingen en danken de Schepper. Ook hier in Nederland vinden Wilderniskerkdiensten plaats (zie arocha.nl/verwonderplek).
“Ik vond het mooi, maar ik heb de kerkdienst gemist”, zei een deelnemer na afloop. En ik vraag mij af: wat mis je dan precies? De liturgie? De preek? Wat is de essentie van kerk-zijn en van een kerkdienst? Daar denk ik over na, tijdens mijn dagelijkse wandelrondje. En ik denk ook: als wij het Boek der Natuur willen leren lezen, moeten we snel zijn, want het gaat bijna dicht.
